خانه / آخرین مطالب / نقد فیلم / هری پاتر و انسان کامل

هری پاتر و انسان کامل

– نجّاری می‌خواهد «میز» بسازد، ابتدا در ذهنش شکل یک «میز» را مجسّم می‌کند و بعد شروع می‌کند به ساختن آن میز.

– مهندسی قصد ساخت «خانه»ای دارد؛ ابتدا نقشه‌اش را می‌کشد و سپس بر اساس آن خانه را می‌سازد.

– پدر و مادری در ذهن خود «فرزند» ایده‌آل و «خوبی» را تصور می‌کنند و بر اساس آن فرزند خود را «تربیت» کنند.

– کشاورزی می‌خواهد درخت «گیلاس» بکارد؛ دانه‌ی مناسب با آن را پیدا می‌کند و شرایط را برای کاشت آن مهیا می‌سازد.

هر کدام از ما انسان‌ها برای ساختن هر چیزی ابتدا باید آن را تصور کنیم و بعد با استفاده از ابزار و مواد اولیه، آن شیء را بسازیم.

این مسئله فقط در ساختن اشیاء بیرونی نیست، بلکه حتّی ما با اعمال و مطالعات و …، شخصیت خودمان را می‌سازیم. برای ساختن شخصیت خودمان هم اول فکر می‌کنیم که «انسان کامل» کیست؟ چگونه من می‌توانم «انسانی کامل» باشم؟ و بر اساس آن زندگی خود را تنظیم می‌کنیم تا به آن هدف برسیم.

توضیح تکمیلی: این مسائل در چند علم مورد بررسی قرار می‌گیرد: تعریف «انسان کامل» در «انسان‌شناسی» و چگونگی رسیدن به آن در علومی مثل «فلسفه اخلاق»، «فلسفه‌ی حقوق» و «فلسفه‌ی تعلیم و تربیّت».[۱]

برای روشن‌تر شدن بحث دو مقدمه باید بیان شود:

مقدمه اول: انسان چیست؟

به این دو جمله توجه کنید:

– انسان حیوانی پیشرفته است: یعنی غریزه‌هایی دارد؛ تنها بعضی غریزه‌های بیشتری مثل دوست داشتن زیبایی و محبت‌کردن و … دارد که آن‌ها را «فرهنگ و هنر» می‌نامیم. پس انسان «روح» و «معنویت» ندارد و فقط و فقط جسم و ماده است.

– انسان موجودی است ترکیب شده از روح و جسم. هم غریزه دارد و هم روحش گرایش به معنویت. انسان از حیوان بسیار بالاتر است و اساساً موجودی دیگر است نه این‌که همان حیوان است ولی کمی پیشرفته‌تر.

مقدمه دوم: تعریف «انسان» مقدمه‌ای برای تعریف «انسان کامل»

طبق تعریف اول «انسان کامل» انسانی است که به دنبال غریزه‌اش باشد و از این طریق لذت ببرد (چون حیوان است). پس انسانی کامل است که خوب بخورد، خوب زندگی کند، تمایلات جنسی‌اش را ارضا کند و خلاصه خوب لذت ببرد.

طبق تعریف دوم «انسان کامل» انسانی است که «انسان» باشد. یعنی فقط به خواسته‌های حیوانی خود عمل نکند. بلکه ببیند چه اعمالی «انسانی» هستند و خودش را رشد دهد. نه این‌که به دنبال غرایزش نباشد، باید به دنبال آن هم باشد ولی در صورتی که مانع رشد او نشود، زیرا او «حیوان» نیست،‌ »انسان» است.

مقدمه سوم: فرق «صنعت» و «تربیت»

صنعت این است که «سازنده» در ذهن خودش «هدفی» داشته باشد و «مواد» را به شکلی «تغییر» دهد که به هدف خودش برسد. مثل تکه‌های آهنی که سازنده‌ای آن‌ها تبدیل به ماشین می‌کند.

تربیت این است که ببینیم آن موجود (یا «شیء») چه «استعدادها» و چه ظرفیت‌های درونی‌ای دارد و «کمال» (کامل شدنش) در چیست. کارهایی انجام دهیم که آن «استعدادها» شکوفا شود. مثل دانه‌ی سیب که ظرفیت تبدیل شدن به درخت بزرگی را دارد که میوه‌ی سیب دهد.

نکته: نمی‌توان موجودات زنده را بخلاف استعدادهای درونی آن‌ها «رشد» داد. مثلاً نمی‌توان دانه‌ی درخت پرتغال کاشت و انتظار داشت میوه‌ی سیب به وجود آید.

نکته: اگر شرایط برای رشد مهیا نباشد، استعدادها شکوفا نمی‌شود، مثلاً نمی‌توان دانه‌ای را در خاک بدون کود و خشک (بی‌آب) و به دور از نور نگه داشت و انتظار داشت تبدیل به درخت شود.

نتیجه‌گیری: ابتدا ما باید انسان را بشناسیم و تعریف کنیم و سپس بر اساس آن «انسان کامل» را نیز تعریف نماییم تا بتوانیم بر اساس این نقشه خودمان و جامعه‌ی خودمان را بسازیم و شکل دهیم. برای تعریف «انسان کامل» باید «استعدادهای درونی» آن را بشناسیم (چون انسان موجود زنده است و باید «رشد» و «تربیت» شود نه سنگ و آهن است که ساخته (صنعت)‌ شود).

هری پاتر و انسان کامل

هری پاتر در این فیلم به عنوان نماد انسان کامل است، انسانی که دارای ویژگی‌های زیر است:

۱- کسی که استعدادهای بالایی برای مبارزه با باطل دارد ولی خودش هم متوجّه نیست.

۲- بسیاری از انسان‌های عادی او را مسخره می‌کنند و او را انسانی ضعیف می‌دانند ولی در جهانی دیگر او به شدت مشهور است. (شبیه به آن روایت که می‌گوید «در زمین ناشناخته و در آسمان مشهور باش»)

۳- استعدادهای هری پاتر اکثراً از خود او نیست و حتّی در مواردی که اشتباه می‌کند دیگران به داد او می‌رسند.

۴- ارتباطی با خدا و دین ندارد.

۵- به لذت‌های دنیوی علاقه دارد و به آن‌ها می‌پردازد.

۶- در این راه بسیار دچار سختی‌هایی می‌شود.

۷- انسانی سراسر اهل محبّت و عشق به پدر و مادر و دوستان است.

۸- ماجراجو، شجاع و اهل دقّت است.

و …

انسان کامل از دیدگاه اسلام

امّا انسان به شکلی آفریده شده است که درونش استعدادهای عجیبی وجود دارد. این استعدادها فقط در یک صورت شکوفا می‌شود و باعث رشد انسان می‌گردد و آن هم با «ارتباط با خدا» است.

ارتباط با خدا این نیست که فقط در زیر زبان ذکر گفته شود یا تنها در دل به یاد او باشیم، بلکه منظور «راضی نگه داشتن» خداست. یعنی آن طوری بشویم که «خدا» می‌خواهد. «رضایت» خدا هم فقط در یک صورت به دست می‌آید، آن هم عمل به «دستورات» خداست.

پس «نماز»، «عبادت»، «محبت به پدر و مادر»، «شجاعت»، «ماجراجویی»، «جنگ و دعوا»، «صلح و آرامش» و در کلّ اعمالی خوب هستند و باعث «رشد» و «کامل» شدن ما می‌شوند که «خدا» به آن‌ها دستور داده باشد یا به آن‌ها «راضی» باشد. و گرنه حتّی صفات خوبی مثل «شجاعت» هم بد می‌شوند. بالاترین عبادت‌ها (مثلاً «نماز») اگر به قصد «ریا» و «خودنمایی» باشد، نه تنها سبب «رشد» انسان نمی‌شود بلکه سبب «سقوط» او می‌شود.

نکته: در صورتی که به دستورات خدا عمل شود، استعدادهای درونی انسان شکوفا می‌شود و مقامش از فرشته‌ها هم برتر می‌گردد. امّا اگر با دستورات خدا مخالفت کند آنقدر پسرفت می‌کند که از حیوان‌ها هم پست‌تر می‌گردد (ولو به ظاهر زیبا یا قدرت‌مند باشد؛ زیرا هدف «کامل شدن انسان» است و زیبایی ظاهری و قدرت بازو نشانه‌ی کامل شدن انسان نیست).

نکته: برنامه‌ای که قرار است انسان طبق آن «رشد» کند باید متناسب با شخصیت و وجود انسان باشد نه بر اساس تخیّلات و برداشت‌های نادرست ما نسبت به انسان که این برنامه را بخواهیم به زور بچسبانیم و در آخر نتیجه‌ای هم ندهد؛ ویژگی این فیلم این است که برنامه زندگی می‌دهد بر اساس تخیّلات نه واقعیات (رجوع کنید به مقاله‌ی هری پاتر و تخیّلات).

نتیجه‌گیری: «هری پاتر» بدون ارتباط با خدا بلکه در بعضی از موارد دست زدن به کارهایی که ادیان مختلف آن‌ها را حرام می‌دانند «انسان کامل» می‌شود و الگو شدن این «انسان کامل» برای مخاطبان این فیلم سبب می‌شود خواسته یا ناخواسته، مخاطبان او را الگوی خود قرار دهند و برای رسیدن به آن تلاش کنند. در حالی که گفتیم انسان تنها با «شکوفا» شدن استعدادهای درونی‌اش «کامل» می‌شود و مثل سنگ و چوب نیست که به هر طریقی ساخته شود.

یا به تعبیری دیگر انسان نمی‌تواند با هر سازی برقصد؛ اگر خالق و سازنده‌ی انسان بگوید تو این استعدادها را داری و «رشد» و «کمال» تو از این طریق است،‌ نمی‌توان از راه دیگر رفت. مثل این‌که دانه‌ی گندم بکاریم و بدون آبیاری بخواهیم به ما درخت نخل خرما بدهد.

 


[۱] البته ممکن است کسی در «فسلفه‌ی تعلیم و تربیّت» چنین اعتقادی داشته باشد که اساساً رسیدن به «انسان کامل» ممکن نیست و تلاش برای رسیدن به آن بی‌فایده است.

درباره‌ی آرش شادمان

همچنین ببینید

نقد فیلم «نوح» (۳)

آن شخصی که از نسل قابیل است، خلق شدن همه‌ی مخلوقات را برای انسان می‌داند (نماد اومانیسم (انسان‌محوری)) ولی نوح حتّی انسان‌ها را نگهبان حیوانات دیگر می‌داند. نوح به فرزندش که یک گُل را بیجا چید گفت: این کار را نکن، آن‌ها برای خودشان هدف دارند و ما تنها از چیزهایی که به آن‌ها نیاز داریم باید استفاده کنیم. حتّی کشتن حیوان را برای خوردن گوشت خوب نمی‌داند و قوی شدن واقعی را در ارتباط با خدا (!) می‌داند.

۲ نظر

  1. نکته خوبی بود، فقط یک مسئله ؟: چرا به این نتیجه رسیدیم که فیلم میخواد هری پاتر رو یک انسان کامل نشون بده ؟ چی در فیلم اینو نشون میده ؟ (معیار سنجیدنتون چیه؟)
    در نکته دوم گفتید با دست زدن به کار هایی که برخی ادیان آن را حرام میدانند او تبدیل به انسان کامل می شود. این دقیقا یعنی چی ؟

    • با سلام و تشکر فراوان

      ۱- هنر فیلم مشهور است به «هنر انتقال محتوا در قالب زیبا» که هرچه محتوا مخفی‌تر و غیرمستقیم‌تر بر مخاطب تأثیر بگذارد، فیلم موفق‌تر بوده است و نیازی به «دلیل صریح و واضح» برای اثبات ادعاها در نقد فیلم نیست.

      ۲- شناخت شخصیت اول مثبت فیلم و نوع شخصیت او (که در این فیلم شخصی نجات دهنده برای جهان است) خودش دلیلی برای «کمال» هری پاتر است. کمال و قدرت و استعدادی که دیگران ندارند.

      ۳- منظور این است که «انجام دادن کارهای حرام» برای هری پاتر «مانع برای رسیدن او به کمالات» نمی‌شود. پس مثلاً هم می‌توان با دختران نامحرم ارتباط داشت، هم می‌توان در مجالس لهو شرکت کرد و هم می‌توان به «کمال» رسید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *