خانه / آخرین مطالب / مخاطب / سنی / بزرگسال / تاثیر شناخت مسائل روز بر اجتهاد | دلیلی که احتمال اعلمیت امام خامنه ای را بالا می برد

تاثیر شناخت مسائل روز بر اجتهاد | دلیلی که احتمال اعلمیت امام خامنه ای را بالا می برد

 

  • می گویند آیت الله خامنه ای از همه ی علماء بیشتر می داند (أعلم است). این چه حرفی است؟! بسیاری از علماء سن و سالشان بیشتر از ایشان است و همچنین وقت بیشتری برای درس و بحث گذاشتند (مثل ایشان در مبارزه و مسئولیت نبودند)؛ چگونه دیگران أعلم نیستند و ایشان بالاتر است؟
  • تنها و تنها باید فقه خواند؛ وقت گذاشتن برای خواندن روزنامه و دیدن اخبار در سایت ها، اسراف است!

 

برای پاسخ به چند نکته باید توجه کرد:

  • در مسائل فقهی و احکام، دو مسئله داریم:
  • حکم
  • موضوع

زمانی که مثلاً می گویند «آب کُر، آبی است که فلان اندازه داشته باشد و این آب، نجاست را پاک می کند» حکم را بیان کرده اند. امّا این که منبع و مخزن خانه من یا شما به اندازه «کُر» هست یا نیست، «موضوع» و «مصداق» است.

نکته: مراجع تقلید و علماء باید «حکم» را به ما بگویند و ما فقط باید در حکم تقلید کنیم. تشخیص «موضوع» و مصداق با ما و نهایتاً با مشورت «اهل تشخیص» است. مراجع می گویند «هر چه مانع رسیدن آب به پوست شود، مانع درست بودن وضو می شود» ولی نمی گویند که مثلاً «جوهر خودکار» مانع است یا نیست.

  • کار علم «فقه»، شناخت و درآوردن «حکم خداوند» از طریق آیات و روایات است. به تلاش های فکری و استدلال ها و بحث و بررسی های یک عالِم دینی برای کشیدن احکام از آیات و روایات، «اجتهاد» می گویند.
  • خداوند، پیامبر اسلام (صلوات الله علیه) اهل بیت (علیهم السلام) هدفشان هدایت مردم بود تا مردم با اختیار خودشان «عبد» خدا شوند و هر چه خداوند بفرماید، بگویند چشم.
  • برای هدایت مردم نمی توان زبان جدیدی را خلق کرد که مردم نمی دانند چیست. اهل بیت (علیهم السلام) باید به شکلی صحبت کنند که مردم بفهمند و به اشتباه نروند. اگر ائمه (علیهم السلام) به گونه ای غیر از روش معمول مردم سخن بگویند و مردم برداشت دیگری کنند و باعث کج فهمی شود، طبیعتاً مردم مقصّر نیستند و اگر عملشان صحیح نبود، گناه نکرده اند.

 

با توجه به مقدمات بالا، پاسخ صحیح در قالب چند نکته نوشته می شود:

بعضی معتقدند، عالِم و فقیه دینی تنها باید فقه بخواند و «زمان شناس» بودن تاثیر زیادی بر اجتهاد و اعلم بودن ندارد؛ گوشه ی حوزه باش و چندین سال درس بخوان، مجتهد می شوی؛ اگر «زمان شناسی» تاثیری دارد، تنها بر «موضوع» شناسی تاثیر دارد – که آن هم کار علماء نیست – یعنی مثلاً وقتی فتوا دادی که برای وضو نباید بین آب و دست فاصله باشد، بعدش می توانی بگویی جوهر خودکار، مانع است و باید پاک شود.

امّا این نظر صحیح نیست. «زمان شناسی» نه تنها بر «موضوع» شناسی تاثیر دارد، بلکه بر «حکم» شناسی و اجتهاد هم تاثیر دارد. یعنی اگر کسی «زمان شناس» نباشد، اصلاً نمی تواند «مجتهد» شود، چه رسد به این که «موضوع» شناس شود.

دلیل: گفتیم که ائمه (علیهم السلام) مثل عُرف مردم سخن می گفتند. چون اگر این گونه نمی کردند، مردم کلام آن ها را نمی فهمیدند و عملشان خراب می شد. حالا ما که می خواهیم از کلام ایشان، احکام دینی را استخراج کنیم، باید بدانیم که کجا منظورشان از «بکن»، واجب بودن است و کجا «مستحب» بودن؛ کجا منظورشان از «نکن»، حرام بودن است و کجا «مکروه» بودن. برای شناختن منظور ایشان، باید ببینیم معمولاً در چنین فضا و حالتی، «عُرف» مردم چه برداشتی می کنند.

مثال: گاهی اوقات مردم فکر می کنند خوردن چلو کباب – چون خوشمزه است و ممکن است از روی هوا و هوس خورده شود – حرام است؛ در چنین حالتی اگر امام معصومی (علیهم السلام) به شخصی که چنین فکری دارد بگوید: چلو کباب بخور، آیا منظورش این است که خوردن چلو کباب واجب است؟! خیر، منظور این است که حرام نیست (جایز است).

پس در مواردی که کسی فکر کند کاری حرام است و برای رفع توهّم امر کنی که آن کار را انجام بده، یعنی جایز است، نه این که واجب است. این اصل یکی از اصول عرفی است که اگر فقیهی آن را نداند، اشتباه فتوا می دهد و اساساً برای مجتهد شدن باید امثال این قواعد عرفی را دانست.

پس اگر شخصی «عُرف» و «زمان» را نشناسد، «منظور» کلام خدا و ائمه (علیهم السلام) را متوجّه نمی شود – چون اهل بیت (علیهم السلام) طبق عرف سخن می فرمودند – و اگر «منظور» آن ها را نداند، نمی تواند «حکم» شرعی صادر کند. پس صرفاً کتاب خواندن و درس خواندن و درس یاد دادن، شخص را مجتهد نمی کند؛ یکی از پایه های عمیق اجتهاد، «شناخت زمان و عُرف» است.

امام خامنه ای (حفظه الله) علاوه بر تسلّط بر علوم دینی، بر «زمان» و «عُرف» تسلّطی دارد که یه یقین می توان گفت هیچ شخصی از علماء ندارد. علاوه بر این مسئله، تیز بینی ایشان در مباحثی چون شناخت «مناسبت بین حکم و موضوع» و به دست آوردن «حیثیّت های تعلیلیه» در فقه می تواند بسیار تاثیر گذار باشد.

تذکر مهم: البته نباید «اهمیت شناخت» عُرف را ابزار قرار داد تا شدّت درس خواندن کم شود.

درباره‌ی آرش شادمان

همچنین ببینید

چه کسی مخالف «شادی مردم» است؟!!

  من معتقدم که امثال #کیومرث_پوراحمد واقعا #هنرمند هستن؛ واقعا #هنر میخواد که یه زمان …

یک نظر

  1. جانم فدای آقااااااا

    سلام،یکم مطلب سنگین بود آقای شادمان،

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *