«تولید علم» و «ساختارسازی» با «حل مساله»

📝 «دفتر خدمات راهبردی» آمریکا (OSS) – که زمینه‌ساز CIA بود – از «هنری مورای» (Henry Murray) به عنوان روان‌شناس دعوت کرد تا هم شخصیت‌شناسی افرادی مثل هیتلر را انجام دهد و هم شخصیت نیروها را تحلیل کند تا افراد شایسته برای جاسوسی – مثلا با استقامت روانی و تحمل بالای فشار – را تشخیص دهد. این کار باعث تولید پرسشنامه روان‌شناختی TAT شد.

نتیجه: تقریبا همه دانشجویان روان‌شناسی، نظریه‌ی شخصیت «مورای» را می‌خوانند و با تست «TAT» او آشنا هستند.

🗃 «جان داگلاس» (John E. Douglas) با چند نفر دیگر در FBI «بخش تحقیقات رفتاری» (Behavioral Science Unit (BSU)) را راه اندازی کردند. خلاصه کارشان این بود که بر اساس وضعیت صحنه‌ی جرم و فهمیدن «رفتار» مجرم، به «ذهن» و شیوه‌ی فکر او پی می‌برند.

نتیجه: او کتاب «Mindhunter» را نوشت و مبنای سریال «شکارچی ذهن» (2017) شد.

⚙ یعنی در غرب با «حل مساله»هایی که در میدان عمل کردند، «تولید علم» می‌کنند – مثل نظریه شخصیت مورای و تولید تست روانی TAT – و یا با همین «حل مساله» میدانی، «ساختار» اداری و تشکیلاتی تولید می‌کنند؛ مثل کار جان داگلاس در FBI.

🕯 اما گویا ما اینقدر «اعتماد به نفس» نداریم که همین مولفه‌های فرهنگی خودمان – مثل «مسجد»، «هیئت»، «مادر خانه‌دار» و خیلی چیزهای دیگر – را «علمی» و «ساختاری» کنیم.

❌ متاسفانه گویا «کافه» می‌تواند در «سبک زندگی» برای دورهمی جا داشته باشد ولی «دورهمی خانه پدربزرگ» (صله رحم) نه!

«مهارت‌های خودآگاهی» در «سلامت روان» موثر است، ولی «توسل»، «نماز شب» و «زیارت» نه!

برای یادگیری «تیم‌سازی» برای «مدیریت استارتاپ» در کارگاه‌های «MBA» شرکت می‌کنیم ولی شیوه‌ی «کار جهادی» ارزش مطالعه و وقت گذاشتن را ندارد!

و اصلا گویا «مسجد» یک چیز اضافی در کنار صدها ساختار، نهاد و سازمان است و نمی‌تواند مشکلی را حل کند!

پ.ن 1: هدف این نوشته، رد کردن دستاوردهای مفید علمی غرب نیست؛ بلکه یادآوری برای دست‌کم نگرفتن داشته‌های فرهنگی خودمان است که ظرفیت تبدیل شدن به «علم» و «ساختار» را دارد.

پ.ن 2: بهانه‌ی نوشتن این متن، دورهمی دوستان روحانی بوشهری بود که هر ماه در یکی از مساجد برگزار می‌شود و استاد بزرگوار ما – به دلیل سال‌ها تحقیقاتشان در مورد «شیوه مدیریت مسجد» – نکاتی در این زمینه بیان فرمود.